Wat is dit project, wie zijn erbij betrokken en wat is er al gebeurd? Hier vind je het verhaal achter de herintroductie: van de oorspronkelijke vindplaats in de Anemonenkuil tot de actuele agenda en de aandacht in de pers.
Verschenen, verdwenen én weer verschenen
Een stabiele, natuurlijke wildpopulatie van wildemanskruid die zichzelf kan uitbreiden zonder menselijk ingrijpen. Verspreide locaties met 200 planten per plek. Vervolgens worden versnipperde, fragmentarische habitats verbonden met nabijgelegen ecologische zones.
Het stoppen van habitatverval nadat in Silvolde de laatste twee planten wildemanskruid in 1963 uitstierven. Om floravervalsing te voorkomen, zijn we naarstig op zoek naar zaad uit de Alpen en de Apennijnen om dicht bij het origineel te komen.
Ontwikkelen mengsel: Een gebiedseigen, op maat gemaakt, specifiek zadenmengsel ontwikkelen met een hoog aandeel autochtone zaden voor het Oude IJssel-, Aa-Strang- en Slingegebied in het Nederlands-Duitse grensgebied, bedoeld voor oevers en rivierduinen.
Gradaties van zuiverheid: Wild, verwilderd, gecultiveerd / cultivé / ontsnapt en daarna in het wild.
Wild: Van nature groeiend, zonder menselijke invloed. Aankoop van zaad uit de Alpen, Apennijnen, Zwitserland, Oostenrijk en Slovenië.
Verwilderd: Oorspronkelijk gecultiveerd, maar ontsnapt en nu in het wild. Verwilderd versus echt wild.
Gecultiveerd / cultivé: Door mensen geplant of gecultiveerd.
Het slechte nieuws is dat de plant is uitgestorven.
Het goede nieuws is dat we er weer iets aan kunnen doen.
Het burgerinitiatief wil het verdwenen wildemanskruid in Silvolde herstellen en duurzaam terugbrengen als symbool van natuurherstel en lokale identiteit. Dit gebeurt door kennisopbouw, zaadbehoud, verbetering van het leefgebied en brede betrokkenheid van inwoners, scholen en boeren.
Tegelijk onderzoekt het initiatief kritisch of herintroductie ecologisch haalbaar is onder de huidige omstandigheden, zoals stikstofdruk, en verbindt het natuurherstel met educatie, beleving en een toekomstvisie op rewilding van het rivierduinlandschap.
| Tijdlijn Wildemanskruid – Anemonenkuil Silvolde | |
|---|---|
| 1820 | Nog volop aangetroffen bij Zutphen, Nijmegen, Deventer, Oude IJsselstreek en Gelderse IJssel. |
| Vóór 1919 | Silvoldenaren plukten de bloemen en graven ze soms met wortelstok en al uit. Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging meldt dat het plantje gevaar loopt uitgeroeid te worden. |
| 1919 | Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging wordt eigenares van het ‘bergje’. “De Krussenberg” (thans Anemonenkuil). De leden van de vereniging hebben het wel en wee van het plantje gevolgd. En er was nog wel wat wee! Iedereen hield er zand, zelfs uit de omringende plaatsen voor een paar kwartjes per kar. |
| 1920 | Zand gebruikt voor de Geurinkstraat, nadien groeide hier Wildemanskruid, Rivierduin weggegraven en zelfs een gat gemaakt. |
| 1922 | Het is niet al te best gesteld. Het gaat langzaam achteruit. |
| 1923 | Nog enkele bloeiende planten en wat vruchtpluizen. |
| 1934 | Lang niet meer wat het vroeger was. |
| 1936 | Dan een gunstiger geluid. Veel planten. Zelfs op de vorig jaar afgegraven helling. De gemeente Wisch wil er een vuilnisstortplaats van maken. Doch het vond geen doorgang. |
| 1938 | Nog steeds een belangrijk aantal. |
| 1939 | 10 tot 15 plantjes. Niet veel meer. Het terrein wordt als speelplaats gebruikt. |
| 1940 | Geen plantjes. |
| 1941 | 30 exemplaren geteld. |
| 1944 | Omwonenden gebruiken de plek als vuilnisbelt. |
| 1946 | Slechts 2 bloeiende planten en wat levend blad. |
| 1950 | 10 exemplaren geteld, treurige toestand spelende kinderen en vuilnis. |
| 1951 | 10 exemplaren. Het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen koopt het terrein aan. |
| 1959 | 7 exemplaren. |
| 1960 | 7 exemplaren. |
| 1961 | 5 exemplaren. |
| 1962 | 2 exemplaren. |
| 1963 | 2 exemplaren. |
| 1964–1970 | Geen enkel exemplaar. Kwekerij Steentjes te Silvolde deed nog pogingen de plant te kweken maar dit lukte niet. |
| 1970 | Nog 1 exemplaar (niet betrouwbaar). “Hier in de buurt zag ut poas van de Poasbloemen” ging niet langer op. “Sic transit gloria terrae patriae” – “Zo vergaat de roem van het vaderland op aarde.” |
| 1994–2000 | Heemtuin 1993–2000 – heringericht tot een heemtuin / educatief natuurreservaat onder leiding van lokale vrijwilligers zoals Adje Biemans-van Goor. Aan de rand van het dorp Silvolde. |
| 1994 | De officiële opening van de heemtuin vond plaats op 1 mei 1994, verricht door o.a. Herman Bongers en Adje Biemans, als onderdeel van het 75-jarig bestaan van Silvolds Belang.
|
| 2003 | Ten prooi gevallen aan de hangjeugd. Anemonenkuil-Heemtuinarchief: Old Silvolde – Archief Bewaarplaats DRU Cultuurfabriek. |
| 2024 | Maar deze komt 60 jaar later weer terug: Wildemanskruid Anemone Pulsatilla. Bij het nieuwbouwproject Rivierduinen Silvolde lukt het in de kas meer dan 500 planten, extreem langzaam groeiend, met koude behandeling en met zaad van Cruydthoeck Wilde Planten en Zaden weer aan de praat te krijgen. |
| 2025 | Lezing voor geschiedkundige vereniging “Old Silvolde” in Zaal ’t Molentje door Stef Beumer. Mogelijk kan de plant in de Anemonenkuil worden geherintroduceerd. Dit zal buiten kijf roem opleveren voor Silvolde, die zijn “Uithangbord” weer terug krijgt. |
| 2025 – mei | Vergadering in Verzorgingscentrum De Schuilenburg om kennis op te doen onder de oudere bevolking en Silvoldse burgerij over Wildemanskruid in de Anemonenkuil. |
| 2025 – juni | Voetexpeditie Drinkbare Oude IJssel van bron tot monding / Aa-strang-2050: overdracht Wildemanskruid aan 3 kastelen rond de rivieren. Metingen kalkgehalte in de rivieren van Driestromenland die door de gemeente Oude IJsselstreek stromen. |
| 2025 – december | 10 december: schouwing terrein met gemeentemedewerkers voor mogelijkheden proefveldje. |
| 2026 – januari | Realisatie proefveldje bij de bakermat van het Wildemanskruid in het voormalige reservaat van afdeling KNNV Doetinchem, die zij hier 103 jaar geleden stichtte. |
| 2026 – februari | Opening proefveldje in Anemonenkuil door Adje Biemans en Ben van Dillen met taart en natuurvrienden. |
| 2026 – maart | Ondertekening adoptie-overeenkomst Burger-Initiatief-Wildemanskruid en Gemeente Oude IJsselstreek, deel terrein Anemonenkuil. |
PDF downloaden
“Het wildemanskruid is meer dan een zeldzame bloem."
De Wildemanskruid is een geneeskrachtige soort met een lange geschiedenis, en tegelijk een plant op de Rode Lijst.
Wil je zelf bijdragen aan de terugkeer? Hier staat de praktische kant: van het verzamelen en bewaren van zaad, via koudebehandeling en zaaien, tot het opkweken en verzorgen van jonge planten. Stap voor stap, zodat ook beginners aan de slag kunnen.
| Periode | Wat doen? | Opmerking |
|---|---|---|
| Juni – juli | Zaden oogsten | Direct na bloei (pluizige zaadbollen) |
| Juni – augustus | Vers zaaien (beste kans!) | Niet laten uitdrogen |
| September – oktober | Zaaien buiten | Natuurlijke kou start kiemproces |
| November – februari | Stratificatie | Koudeperiode nodig (koudekiemer) |
| Maart – april | Kieming | Eerste kiemplantjes verschijnen |
| 1–2 jaar later | Bloei | Geduldplant |
Alleen als je vers rijp zaad hebt: direct zaaien is het beste. Vers zaad kiemt vaak duidelijk beter dan lang bewaard zaad.
Beste standaardmoment om te zaaien. Zaai in de herfst in potjes of een bak met luchtig, scherp drainerend substraat en laat het buiten staan. Pulsatilla vulgaris vraagt een koude, vochtige stratificatie.
Ook goed mogelijk, vooral met bewaard zaad. Zaai buiten zodat de winterkou het dormantieprobleem helpt doorbreken, of geef ongeveer 60 dagen koude, vochtige stratificatie in de koelkast.
Verwachte kiemperiode bij herfst- of winterzaai. Kieming kan snel gaan, maar kan ook weken tot maanden duren; RHS noemt zelfs dat kieming tot een jaar kan duren.
Verzamel geen zaad uit het wild; de soort is in veel gebieden beschermd. Kweekzaad gebruiken is het veiligst. De soort wordt door Kew als pasqueflower beschreven en is in cultuur bekend als plant voor goed doorlatende, zonnige plekken.
Zaai nu in het najaar als je zaad hebt. Heb je pas later zaad of gekocht zaad, zaai dan januari–februari na een koude, vochtige periode.
ZONNIGE STANDPLAATS: Hoewel dit geen grondvereiste is, groeit de Anemone pulsatilla het beste op een plek met veel zonlicht, wat ook helpt om de grond goed droog te houden.
Open, zonnige plekken (zoals rivierduinen en hellingen).
Natte voeten = grootste vijand → kans op wortelrot
Wildemanskruid heeft weinig water nodig.
De plant komt van nature voor op:
Daar is water juist schaars. De plant is daarop aangepast.
In de tuin of bij herintroductie:
Te veel water gaat vaak samen met te veel voeding (stikstof/fosfaat) — en dát is precies waarom soorten zoals wildemanskruid verdwijnen.
Wildemanskruid is een kalkminnende plant. 1x per jaar kalk toevoegen op 0,8 kg per 10 m². Ontzuring Groene BIO-Kalk 15% magnesium. Het heeft een langdurige werking, gaat verzuring van de bodem tegen en zorgt voor een betere opname van voedingsstoffen. Daarnaast is het rijk aan magnesium, wat resulteert in een groenere bladkleur. Voornamelijk zandgronden kunnen na verloop van tijd verzuren.
Kalk kun je van september tot mei strooien, maar de beste periode is tussen half oktober en half februari. Door de vele regens of de sneeuw lost de kalk dan gemakkelijk op en dringt het snel de bodem in. Eén gift per jaar is doorgaans voldoende.
Kalk voor de kalkminnende Wildemanskruid.
Zie verder onder hoofdstuk: Bemesting
Een plant staat nooit op zichzelf. Het wildemanskruid hoort thuis in een specifiek landschap: oude rivierduinen en stuwwallen met een schrale bodem en een eigen flora en fauna. Hier ontdek je waarom juist Silvolde zo geschikt is — en welke buren bij dit leefgebied horen.
“Een verdwenen soort komt niet vanzelf terug."
Herstel vraagt om een doordachte aanpak: het opnieuw geschikt maken van de bodem, het verbinden van leefgebieden en het zorgvuldig herintroduceren van de plant. Hier lees je hoe wij dat doen en welke ecologische principes daarachter zitten.
Educatieve waarde: De Anemonen Kuil dient ook als een educatieve bron voor burgers, scholieren, natuur- en plantenliefhebbers. Er worden rondleidingen en educatieve sessies georganiseerd. Dagelijks bezoeken 3000 leerlingen Silvolde.
Het gebied is toegankelijk voor publiek.
| Vertrek | Startlocatie Protestante Kerk, Kerkenstraat 6, Silvolde |
|---|---|
| Plaats | Rivierduinen — 7-Heuvelen-Dorp — Silvolde |
| Door | Stef Beumer + duo-presentors en experts |
| Thema | Geologie van de Silvoldse rivierduinen en hun ontstaansgeschiedenis |
Tourtocht met interessante haltes:
E-mail: stef(at)e-bericht.eu
Mobiel: 06 537 020 57
De eigenaren van Cruydt-Hoeck zijn Jasper Helmantel en Jojanneke Bijkerk. Cruydt-Hoeck is een inheemse zaden- en plantenkwekerij. Jeltje Stam.
Cruydt-Hoeck is een inheemse zaden- en plantenkwekerij met een missie: impact maken voor biodiversiteitsherstel — inheemse planten van autochtone herkomst zijn het meest waardevol voor insecten. Op onze kwekerij kweken, oogsten en schonen we inheemse zaden van autochtone herkomst voor wildebloemenweides. Met meer dan 50 medewerkers, 60 hectare en meer dan 45 jaar ervaring is Cruydt-Hoeck dé leverancier voor jouw project waar biodiversiteit het doel is.
Waarom doen we wat we doen? Biodiversiteit maakt leven mogelijk, zonder gaat niet. De biodiversiteit is essentieel voor het in stand houden van ecosystemen en daarmee een gezonde leefomgeving.
Hoe werken wij? Genetische diversiteit en soortechtheid zijn heel belangrijk binnen ons proces. Zo hebben we niet alleen verschillende inheemse plantensoorten, maar proberen we ook diversiteit aan wilde genen te hebben en te houden.
Team Cruydt-Hoeck
Nationale zadenbank als backup van de natuur. Het Levend Archief verzamelt zaden van inheemse plantensoorten in de zadenbank.
https://hetlevendarchief.nl
Drie korte introducties over het Wildemanskruid (Pulsatilla vulgaris) op YouTube. Klik op een video om hem te bekijken.
15:12Kuhschelle — schönste & seltenste Pflanze Europas
Markus Burkhard
18:54Kuhschellen im Garten: Tipps zu Standort, Vermehrung, Sorten
Der.Tiroler.Naturgärtner
1:53Die Küchenschelle: Bezaubernd giftige Frühjahrs-Schönheit
Wild & Free
BURGERINITIEF WILDEMANSKRUID
Zandheuvel 3
ZA 7064 ZA Silvolde
E: stef(at)e-bericht.eu
M: 06 537 020 57
BEN VAN DILLEN
OLDENBARNEVELDTSTRAAT 7
6828 ZM ARNHEM
E: dillen.bell(at)planet.nl
M: 06 45 63 56 03
Het uithangbord van een levend landschap in het Driestromenland.
Silvolde zet zichzelf op de kaart — met natuur als kompas.
In het hart van het Driestromenland — Oude IJssel, Aa-Strang en Slinge — groeit een bijzonder initiatief. Geen marketingcampagne, maar een beweging. Wij werken aan de terugkeer van het wildemanskruid (Pulsatilla vulgaris) — een verdwenen rodelijstsoort — als levend symbool van herstel voor Driestromenland: de Oude IJsselstreek, Aa-Strang, Slinge.
Niet uit nostalgie, maar als richting: van verlies → naar herstel van onzichtbaar → naar zichtbaar van verdwenen → naar weer verschenen
Het wildemanskruid wordt het icoon van Silvolde:
Geen logo zonder verhaal — maar een verhaal dat groeit in het landschap.
Met de juiste bodem (kalk, verschraling) kan het wildemanskruid duurzaam terugkeren. Kwetsbaar — maar kansrijk.
Wij ontwikkelen een uniek landmark met drie lagen:
Herstel van rivierduinen, bloemrijke zones en bremmenlandschap → zichtbaar wildemanskruid in veld én dorp.
Van moerasijzer tot industrie:
Concept kunstwerk:
Van vergeten plek naar icoonlocatie.
Silvolde wordt:
Een hoopvol verhaal in tijden van biodiversiteitsverlies.
Wij staan aan het begin. Juist nu kunt u het verschil maken.
Denk mee. Doe mee. Investeer mee.
Samen maken we van Silvolde een dorp dat niet alleen bestaat — maar bloeit.
Bijdragen aan Burgerinitiatief Wildemanskruid:
Verdwenen. En weer verschenen. Dankzij u.
BURGERINITIEF WILDEMANSKRUID
Zandheuvel 3 - ZA 7064 ZA Silvolde
E: stef(at)e-bericht.eu
M: 06 537 020 57
